Dobre praktyki
 
  Akcja: KONSULTACJE!

Akcja: KONSULTACJE!

Ostatnio rozpoczęliśmy cykl artykułów przybliżających poszczególne techniki konsultacyjne wraz z przykładami realizacji i rekomendacjami w kwestii organizacji. Przedstawiliśmy już jedne z ciekawszych technik, zakładających wyjście w teren tj. warsztat plenerowy i punkt konsultacyjny. Dziś czas przybliżyć kolejną rekomendowaną technikę. Tym razem z racji coraz chłodniejszych dni przenosimy się do ciepłych wnętrz i przedstawiamy badania
w działaniu

Wybrać odpowiednie przyprawy

Jest to technika opierająca się na przeprowadzeniu badań społecznych z określoną grupą osób, podobnie jak sondaż uliczny czy badanie ankietowe CAWI. Co w takim razie sprawia, że wybieramy tę, a nie inną metodę? Tym, co decyduje o zastosowaniu poszczególnych technik w różnych sytuacjach jest sposób, w jaki są przeprowadzane. Tak jak w gotowaniu – ten sam produkt możemy upiec czy ugotować, dodać imbir lub rozmaryn - i w rezultacie otrzymamy dwa różne dania. Tak samo badania w konsultacjach społecznych można przeprowadzić w różny sposób, w zależności od tematu, grupy odbiorców i indywidualnych potrzeb. W tym artykule opiszemy kiedy i dlaczego warto zdecydować się właśnie na badania w działaniu. 

ABC badań w działaniu

A jak Aktywność

Podstawową cechą badań w działaniu jest aktywne uczestnictwo mieszkańców w realizacji badań społecznych. Warto korzystać z różnorodnych form, które mogą zaangażować lokalnych „badaczy” w odkrywanie przestrzeni wokół siebie. Mogą to być rozmowy (wywiady indywidualne, swobodne, grupowe) czy badania ankietowe, mogą być formy bardziej wizualizacyjne czyli zbieranie danych za pomocą zdjęć, prac plastycznych, filmów dokumentalnych itp. Czy wreszcie mogą to być badania za pomocą obserwacji uczestniczącej, gdzie badacz wchodzi w badane środowisko i obserwuje zachodzące w nim procesy i zachowania, tradycje i codzienne rytuały. Swoje przemyślenia i obserwacje może zapisywać w formie luźnych notatek, bądź bardziej strukturalizowanej formie dziennika czy pamiętnika.

Ciekawymi przykładami ilustrującymi wykorzystanie formuły badań w działaniu w różnych częściach świata i w różnych dziedzinach są historyczne projekty Shooting Back (1989) czy Photovoice (1992). Oba projekty zakładały fotograficzną dokumentację codziennego życia określonej grupy społecznej – środowiska bezdomnych oraz kobiet w prowincji Yunnan (Chiny). Shooting Back to organizacja założona przez Jima Hubbarda w 1989 roku, pierwszy realizowany przez nich projekt angażował do roli obserwatorów bezdomne dzieci w Waszyngtonie, które na fotografiach utrwalały swoje otoczenie – swój własny świat. Projekt miał na celu wsparcie najbardziej zagrożonych wykluczeniem młodych obywateli poprzez działania edukacyjne. Obecnie Shooting Back pomaga w organizacji i realizacji wielu projektów angażujących młodzież i dorosłych na całym świecie.  Natomiast projekt Photovoice Caroline Wang skupiał się na fotografowaniu codziennego życia – ich pracy, domów, czasu wolnego przez kobiety mieszkające w chińskiej prowincji Yunnan. Jego celem było „usłyszenie” głosu tej grupy społecznej i poznanie warunków, w jakich żyją na co dzień – co było możliwe poprzez wykonane przez uczestniczki fotografie. Efektem projektu była wystawa zdjęć, jak również wydanie książki Visual Voices: 100 Photographs of Village China by the Women of Yunnan Province. Projekt wpłynął także bezpośrednio na kompetencje uczestniczek – zyskały one nowe umiejętności (wiele z nich wcześniej nie posługiwało się aparatem fotograficznym), jak również większą pewność siebie. Z kolei praktycznym efektem projektu było zainteresowanie lokalnych władz i podjęcie przez nie kroków zmierzających w kierunku poprawy jakości życia w tym rejonie m.in. poprzez organizację opieki dla dzieci, gdy ich rodzice są w pracy. Projekt realizowany był także w Stanach Zjednoczonych w odniesieniu do innych grup społecznych m.in. bezdomnych.

Mieszkanki Yunnan uczą się obsługi aparatu fotograficznego.

Źródlo: http://www.photovoicesinternational.org/indonesia/en/slideshows/boti_training/pages/bt_pv_prcs003.htm#gallery_top

Życie codzienne w Boti (Yunnan) oczami mieszkańców.

Źródło: http://www.photovoicesinternational.org/indonesia/en/slideshows/boti_life/pages/boti_life-26.htm#gallery_top

 

Podobne formy można wykorzystać także przy tematach związanych z planowaniem przestrzennym. Mieszkańcy - badacze mogą zostać poproszeni o fotografowanie przestrzeni wokół siebie i na podstawie zebranego materiału można określić m.in. problemy jakie występują w danym miejscu np. niska estetyka budynków, zaśmiecenie, występujące bariery architektoniczne, czy wskazówki odnośnie potrzebnych inwestycji. 

B jak Badania

Kolejną cechą wyróżniającą badania w działaniu jest nastawienie tej techniki na rozwój wiedzy. I to w dość znacznym stopniu, bo wiedzę możemy rozumieć w przynajmniej w czterech różnych aspektach.

Wiedza jako nowe informacje, które zyskuje Organizator badania (w przypadku konsultacji społecznych – zazwyczaj gmina). Są to opinie mieszkańców na określone tematy, ich potrzeby czy sugestie, które pokazują gminie w jakim kierunku powinna się rozwijać, czego na jej terenie brakuje, jakie problemy są najbardziej pilne i potrzebują szybkiej interwencji. Urzędnicy dostają informacje o wizji rozwoju gminy według mieszkańców: w jakiej przestrzeni chcieliby mieszkać i pracować, czy spędzać wolny czas z rodziną i znajomymi.

Wiedza praktyczna pozyskana przez uczestników. Najwięcej zapamiętujemy, gdy sami coś robimy. W myśl tej zasady uczestnicy, dzięki zaangażowaniu w rolę badacza zyskują praktyczną wiedzę np. w zakresie profesjonalnej obserwacji czy konstrukcji narzędzi badawczych. Nauka przez działanie jest jednym z najskuteczniejszych sposobów zdobywania umiejętności.

Wiedza na temat środowiska, w którym żyję. Poprzez udział w badaniach często dowiadujemy się rzeczy, o których sami do tej pory nie wiedzieliśmy. Mogą to być informacje, na które nie zwracaliśmy wcześniej uwagi, bądź które nie dotykają nas w sposób tak bezpośredni jak innych członków społeczności. Przykładem mogą tu być osoby niepełnosprawne i spojrzenie na przestrzeń miejską z ich perspektywy. To także zwrócenie uwagi  na swoje otoczenie, chęć jego poznania i zmiany na lepsze.

Wiedza jako efekt uboczny. Badania w działaniu dostarczają także nowych informacji osobom, które stanowią przedmiot badań. Mogą się one dowiedzieć nie tylko czegoś o swoim regionie czy sąsiedztwie, ale też o szerszej tematyce badań. W przypadku konsultacji społecznych będzie to wiedza dotycząca planowania przestrzennego w gminie – jak dany proces przebiega, jaki ma realny wpływ na życie mieszkańców. Jest to też wiedza, że taki proces w ogóle ma miejsce w naszej gminie czy miejscowości i tym samym swoista promocja pozostałych działań konsultacyjnych. 

bwd.jpg

C jak Cel – Zmiana!

Zmiana, i to pozytywna zmiana! Badania w działaniu z jednej strony opierają się mocno na teorii – przy pomocy obserwacji czy innego rodzaju technik badawczych następuje refleksja nad obecną sytuacją danego miejsca czy społeczności – jak dane środowisko funkcjonuje, jakie występują tu problemy, jakie działania podjąć, aby zmienić tę sytuację na lepszą. A następnie odkrywamy drugą stronę – działania, czyli praktyczne rozwiązania na zaobserwowane kwestie problematyczne. Efektem techniki powinna być poprawa sytuacji badanej społeczności. Nie muszą to być od razu ogromne inwestycje i rozwiązania wszystkich bolączek dotykających dane miejsce. Może to być nawet mała rzecz, jak ustawienie donic z kwiatami czy drzewkami jako odpowiedź na brak zieleni w okolicy, czy pomalowanie elewacji budynku w celu podniesienia estetyki obszaru. Istotne jest, aby takie rozwiązanie zostało wypracowane wspólnie – zarówno przez badaczy, jak i obserwowaną społeczność (przy wsparciu Organizatorów/ władz). Dla przykładu warto wspomnieć o badaniach w działaniu wykorzystanych przez konsultantów Centrum Doradztwa Strategicznego w procesie prac nad „Strategią Rozwoju Miasta i Gminy Niepołomice na lata 2012-2020”, które zaowocowały wypracowaniem założeń Młodzieżowej Off-Strategii Rozwoju Miasta i Gminy Niepołomice. Młodzież, w stworzonym przez siebie dokumencie, zaproponowała szereg zadań do realizacji, wspólnie uzgadniając priorytety i wybierając zadanie kluczowe dla najmłodszego pokolenia mieszkańców. Efektem zaangażowania młodzieży było włączenie tegoż zadania do dokumentu „dorosłej” Strategii i wskazanie go jako przedsięwzięcia do realizacji.

Przenosząc te założenia na grunt planowania przestrzennego – tymi zmianami mogą być konkretne zapisy w dokumentach planistycznych czy strategicznych gminy. Odnosząc się do już przywołanych przykładów, zmianą będzie w tym przypadku będzie wyznaczenie terenu zieleni urządzonej w planie miejscowym, czy podjęcie uchwały o wprowadzeniu regulacji z zakresu ustawy krajobrazowej.

Szczypta doświadczeń

Z badań w działaniu – w całości lub z elementów tej techniki – od kilku lat chętnie korzystają konsultanci Centrum Doradztwa Strategicznego przy opracowywaniu dokumentów strategicznych – strategii rozwoju ogólnych i branżowych (m.in. Niepołomice, Żarki, Mogilany, Będzin) czy strategii rozwiązywania problemów społecznych (Niepołomice). Nabyte w ten sposób doświadczenia okazały się także cenne do zachęcenia i przygotowania gmin do tego rodzaju konsultacji w ramach projektu „Szkoła Świadomego Planowania Przestępnego”.

Na badania w działaniu zdecydowało się wiele gmin uczestniczących w projekcie „Szkoła Świadomego Planowania Przestrzennego”, angażując do roli badaczy młodzież szkolną. Jak w tym przypadku wygląda realizacja badań? Uczniowie, najczęściej starszych klas szkoły podstawowej (dawniej gimnazjum) lub liceum, biorą udział w kilku spotkaniach warsztatowych. Na początku zapoznają się z zagadnieniem planowania przestrzennego oraz opracowują wspólnie z ekspertami i pracownikami urzędu formularz ankiety, a następnie realizują badanie ankietowe w swoim najbliższym otoczeniu – wśród znajomych, rodziny, sąsiadów. Na zakończenie techniki młodzież próbuje swych sił w interpretacji i wizualizacji zebranych danych ilościowych. Zebrane i opracowane w ten sposób wyniki pokazują opinie mieszkańców na określony  temat oraz są pomocne przy sporządzaniu dokumentów planistycznych i strategicznych gminy. 

chelmek.jpg

Młodzież w Chełmku zastanawia się czego brakuje na obszarze Starego Miasta – praca nad formularzem ankiety.

proszowice 2.jpg

Uczniowie gimnazjum w Proszowicach przygotowują się do roli ankietera.

Przykłady uczestników projektu pokazują, że badania w działaniu można przeprowadzać przy sporządzaniu dokumentów obejmujących różne części gminy – od niewielkich, bardzo ograniczonych przestrzennie obszarów do dużych powierzchni, często obejmujących całą gminę. Uczniowie ze szkoły w Maczkach zebrali dane dotyczące preferowanego rozwoju ich dzielnicy wykorzystane do sporządzenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Natomiast w Ustrzykach Dolnych licealiści badali opinie dotyczące wizji rozwoju całej gminy w ramach przygotowywanego dokumentu studium.

Tych, którzy jeszcze zastanawiają się, czy warto angażować w młodzież w badania, mogą przekonać twarde dane liczbowe.  Gimnazjaliści w Twardogórze przeprowadzili rozmowy z blisko 350 osobami, a w Proszowicach, Ryglicach czy Ustrzykach Dolnych ankietę wypełniło ponad 100 mieszkańców. Wyniki te pokazują wysoką efektywność techniki – pozwala ona na dotarcie do dużej grupy odbiorców i uzyskanie rzetelnych i wiarygodnych danych. Dla gminy jest to poznanie faktycznych potrzeb i opinii mieszkańców, dla młodzieży – ogromna satysfakcja. 

Czym skorupka za młodu... czyli: edukuj!

„Powiedz mi, to zapomnę. Naucz mnie, to może zapamiętam. Zaangażuj mnie, to się nauczę.”

 Benjamin Franklin

Razem z Franklinem zdanie to mogłaby powiedzieć młodzież w polskich szkołach. Nic tak nie zapada w naszą pamięć, jak to, co sami zrobimy. Dlatego badania w działaniu, poza wnioskami do dokumentów planistycznych, przynoszą także efekty w zakresie edukacji. Młodzież biorąca udział w badaniach uczestniczy w serii warsztatów, podczas których dowiaduje się czym jest planowanie przestrzenne i w jaki sposób wpływa na ich codzienne życie. Dobrze ten proces unaocznia przypadek Błażowej, gdzie badaniom w działaniu towarzyszył także konkurs plastyczny związany z tematyką konsultacji. Podczas warsztatu młodzież zapoznała się z zasadami sporządzania rysunków w dokumentach planistycznych, a następnie we własnych pracach wykorzystywała poznane wiadomości. W rezultacie ich rysunki ukazujące wymarzone zagospodarowanie przestrzenne terenu objętego konsultacjami przypominają załączniki graficzne do Planów Miejscowych czy Studium.

blazowa a.jpg 

Rosną nam przyszli planiści - prace konkursowe uczniów w Błażowej.

Młodzież zdobywa także umiejętności praktyczne z zakresu realizacji badań społecznych tj. jak konstruować formularz ankiety oraz przeprowadzać badania czy sposoby wizualizacji wyników, które są bardzo przydatne w przyszłości. Często wiążą się z poznaniem obsługi programów komputerowych, a także sprzyjają rozwojowi kreatywności i umiejętności doboru formy do treści.

Ponadto, młodzież często pracuje z mapą, co pozytywnie wpływa na ich świadomość i orientację przestrzenną. Odnalezienie swojego miejsca zamieszkania na mapie gminy dostarcza nie tylko wielu emocji i satysfakcji, ale również pozwala na oswojenie z wyglądem i elementami mapy, co w dużym stopniu może ułatwić korzystanie z niej w przyszłości, nie tylko podczas lekcji geografii, ale również na górskich szlakach czy leśnych wycieczkach.

twardogora.jpg

Gdzie mieszkamy? Uczniowie w Twardogórze na mapie wskazywali swoje miejsce zamieszkania.

Innym ważnym aspektem jest rozwijanie kompetencji komunikacyjnych u młodych ludzi. Udział w technice polega na rozmowie z drugim człowiekiem – sąsiadem, znajomym, a więc sprzyja kształtowaniu dobrej wymowy i sposobu wypowiadania się. A w przypadku ankietowania osób spoza rodziny, może pomagać w pokonywaniu nieśmiałości i budowaniu pewności siebie. 

proszowice.jpg

Wizualizacje wyników badań wykonane przez młodzież w Proszowicach…

chelmek 2.jpg

... i w Chełmku.

Przypadek Głogówka pokazuje dobitnie jeszcze inny walor edukacyjny techniki – uwrażliwienie młodych ludzi na postrzeganie przestrzeni miejskiej. Młodzież głogówecka obok przeprowadzenia badania ankietowego wśród mieszkańców brała udział w konkursie fotograficznym. W trakcie warsztatów uczniowie zapoznali się z zasadami i podstawami dobrego planowania przestrzennego, a następnie w ramach zadania konkursowego szukali dobrych i złych rozwiązań przestrzennych w Głogówku. Wykonane przez nich zdjęcia zostały zaprezentowane na wernisażu, który stanowił element podsumowujący całą technikę oraz był okazją do wręczenia certyfikatów i upominków dla zaangażowanej młodzieży. W spotkaniu wzięli udział także rodzice młodych uczestników. Organizatorzy badań w działaniu w Głogówku podkreślają fakt, ze było to nie tylko ilościowe, ale i jakościowe uchwycenie tematu, jak również są bardzo zadowoleni z funkcji edukacyjnej techniki. W ich opinii dzięki interaktywnej i twórczej formie udało się dotrzeć do młodzieży i faktycznie zmienić nieco ich postrzeganie i myślenie o przestrzeni publicznej swojego miasta. 

glogowek.jpg

Wernisaż prac konkursowych oraz wręczenie nagród w Głogówku. 

Aktywizacja młodzieży w takie formy działań ma zatem pozytywny wpływ na ich świadomość przestrzenną i odpowiedzialność za miejsce, w którym się mieszka. Ewaluacje prowadzone w gminach pokazują, że udział w projekcie otwiera oczy młodych na potrzeby swojej miejscowości – zwracają oni większą uwagę na jakość przestrzeni wokół nich i często deklarują chęć ponownego udziału w tego typu przedsięwzięciu. Badania w działaniu pomagają w ten sposób kształtować postawy obywatelskie, a co za tym idzie wpływają na większe zainteresowanie partycypacją i aktywne uczestnictwo w kształtowaniu przestrzeni gminy w przyszłości.

Badania łączące pokolenia

Inną zaletą badań w działaniu jest zaangażowanie w konsultacje społeczne i dotarcie do wielu grup odbiorców. Technika aktywizuje nie tylko młodzież, która często nie uczestniczy w innych formach np. spotkaniach, ale również osoby w średnim wieku i seniorów. Kto odmówi ukochanemu wnuczkowi/wnuczce odpowiedzi na kilka pytań? Należy także pamiętać, że osoby starsze często nie korzystają z technologii internetowych, a wyjście na warsztat/spotkanie może być dla nich równie skomplikowane ze względu na ich stan zdrowia czy miejsce i termin spotkania, więc i tu badania w działaniu okazują się skutecznym rozwiązaniem konsultacyjnym – pozwalając na dotarcie do tej grupy i poznanie jej opinii. Często bywa, że mieszkańcy nie mają czasu na udział w spotkaniach konsultacyjnych, bądź po prostu o nich nie wiedzą. Z tego względu sam udział w projekcie młodzieży ma też walor informacyjny – są oni swoistym nośnikiem wiedzy o odbywającym się w gminie procesie planistycznym, a ponadto mogą być iskrą zapalającą dyskusję o przestrzeni gminy w domu czy sąsiedztwie. Obok pogody czy lokalnych nowinek wśród tematów rozmów między mieszkańcami pojawiają się kwestie związane z planowaniem przestrzennym np. o swoim otoczeniu i jego wizji czy potrzebach zmian. A taka rozmowa może zaowocować wspólnym wybraniem się na warsztat czy spotkanie konsultacyjne. 

Przepis na badania w działaniu 

Nawet mając wszystkie składniki i najlepszych kucharzy, nie ma gwarancji, że nic nam  się nie przypali czy wykipi. Krótko mówiąc - zawsze mogą pojawić się pewne trudności i problemy w realizacji danej techniki. Aby ograniczyć możliwości niemiłych niespodzianek przy realizacji badań w działaniu z młodzieżą, przedstawiamy kilka priorytetowych kwestii, które należy uwzględnić przy planowaniu tej techniki.

artykul.png

 

ud.jpg

Czas na wyrazy uznania - rozdanie certyfikatów dla młodych badaczy w Ustrzykach Dolnych.

Podsumowanie

Większość z gmin, które zdecydowały się na realizację badań w działaniu w ramach projektu, jest zadowolona z wyboru tej techniki. Edukacja społeczeństwa, dotarcie do różnych grup interesariuszy, uzyskanie wartościowych informacji pomocnych przy sporządzaniu dokumentu planistycznego – to najczęstsze elementy wskazywane przez gminy jako powody wysokiej oceny techniki. Zadowoleni są także uczestnicy konsultacji – młodzież. W roli badacza odnalazło się wiele młodych osób i chętnie ponownie zaangażowaliby się w podobny projekt. W końcu, zadowoleni są również mieszkańcy, którzy mogli wypowiedzieć się na temat swojej miejscowości i których głos został usłyszany. A kiedy aż tyle stron jest zadowolonych – to znak, że konsultacje przynoszą efekty. 

 

Na podstawie:

https://stosowana.wordpress.com/2009/11/13/badania-w-dzialaniu/

http://dukemagazine.duke.edu/article/caroline-wang-83

http://shootingback.net/


 

Powrót do góry
 
 
Lider projektu: Partnerzy projektu:
Wiedza Edukacja Rozwój Europejski Fundusz Społeczny DELTA PARTNER Stowarzyszenie Wspierania Inicjatyw Gospodarczych Centrum Doradztwa Strategicznego s.c. D. Bieńkowska, C. Ulasiński, J. Szymańska P.A. Nova
 
Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. [Zamknij]